Цӏердош
Чеккхе «и», «у»
Нохчийн маттахь чеккхенгахь «и» йа «у» долу дешнаш легор:
I.
Чеккхенгахь «и» делахь, йуха дешан шиъ йа сов дешдакъа а делахь, хотталурггий, дустурггий, тӏехьдерггий дожаршкахь «и» охьа а дожадей, «ех», «ел», «ехь» тӏетоха.
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
лами |
доланиг |
ламин |
лург |
ламина |
дийриг |
ламино |
коьчалниг |
ламица |
хотталург |
ламех |
куьцаниг |
ламиха |
меттигниг |
ламига |
доллург |
ламигахь |
долург |
ламигара |
хадорг |
ламигахула |
агӏонниг |
ламигахьа |
агӏорниг |
ламигахьара |
агӏохадорг |
ламигахьахула |
дозаниг |
ламигац |
дустург |
ламел |
саннарг |
ламелла |
тӏедолург |
лами |
тӏехьдерг |
ламехь |
тӏерадуссург |
ламира |
йуккъедолург |
ламила |
йуккъехьдерг |
ламилахь |
йуккъерниг |
ламилара |
III.
Чеккхенгара «у» деха делахь, хотталурггий, дустурггий, тӏехьдерггий дожаршкахь доца деша.
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
аьрзу |
доланиг |
аьрзун |
лург |
аьрзуна |
дийриг |
аьрзуно |
коьчалниг |
аьрзуца |
хотталург |
аьрзух |
куьцаниг |
аьрзуха |
меттигниг |
аьрзуне |
доллург |
аьрзунехь |
долург |
аьрзунера |
хадорг |
аьрзунехула |
агӏонниг |
аьрзунехьа |
агӏорниг |
аьрзунехьара |
агӏохадорг |
аьрзунехьахула |
дозаниг |
аьрзунец |
дустург |
аьрзул |
саннарг |
аьрзулла |
тӏедолург |
аьрзу |
тӏехьдерг |
аьрзухь |
тӏерадуссург |
аьрзура |
йуккъедолург |
аьрзула |
йуккъехьдерг |
аьрзулахь |
йуккъерниг |
аьрзулара |
IV.
Чеккхенгахь «и» делахь, йуха дешан цхьа дешдакъа бен дацахь, хотталурггий, дустурггий, тӏехьдерггий дожаршкахь «х», «л», «хь» тӏехьа тӏетоха.
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
хи |
доланиг |
хин |
лург |
хина |
дийриг |
хино |
коьчалниг |
хица |
хотталург |
хих |
куьцаниг |
хиха |
меттигниг |
хине |
доллург |
хинехь |
долург |
хинера |
хадорг |
хинехула |
агӏонниг |
хинехьа |
агӏорниг |
хинехьара |
агӏохадорг |
хинехьахула |
дозаниг |
хинец |
дустург |
хил |
саннарг |
хилла |
тӏедолург |
хи |
тӏехьдерг |
хихь |
тӏерадуссург |
хира |
йуккъедолург |
хила |
йуккъехьдерг |
хилахь |
йуккъерниг |
хилара |