Зеламха

ХЬАЛХАРА ДАКЪА

1

Дерриг а доладелира, Харачуьрчу Хушуллин хаза йоӀ Зезаг бахьана долуш. Ткъа бехке йарий техьа Зезаг а, хан кхаьчна самабаьлла къона безам эцна, шен довхачу даго лоьхучунна и тӀейерзарх? Ша йезарг веза цунна лаарх? «ХӀан-хӀа», – бохура Зезага ша, «хӀан-хӀа», – бохура цуьнан къеначу дас Хушуллас а. «Ткъа, хӀунда гlерта техьа и хьаькмаш цу къоначу нехан безамна йукъа?» – бохуш шаьш-шайга хеттарш дора массо а дикачу наха а. Делахь а, майрра и дӀаала ца хӀуттуш, цхьа тамашена кхерабелла, тийна Iapa уьш. Ткъа стенах кхерабеллера уьш? Делах? ХӀан-хӀа. Эхьах? ХӀан-хӀа! Мелхо а, хьаькамех кхерабеллачу цара шайн эхь бехдинера.

Цундела, мел ойла йарх, кхин де а гӀолехь дерг каро меттиг ца битинера Зезагна. «Хьан лааммий, дог-ойлий къайла а йаккхий, кху ширачу лаьмнийн Ӏадаташна кӀел саций латта. Мел гена даьккхина дийцича а, хьо зуда бен йац, къонахчуьнца къовса гӀортар хьуна ца диллина», – бохуш, берахь дуьйна а дас-нанас Ӏамийна Зезаг шена йечу гӀелонна дуьхьал гӀатта ца хlоттара. Делахь а, наггахь: «ХӀаъ аьлла, и сайн лаам а хьаьшна, со харцонна кӀел саца йеза? Хьенан дог хӀоьттина иштта къиза кхел йан?» – хеттарш а хӀуьттура цуьнан даг тӀе. – ХӀан-хӀа, и безам, нагахь сихонна галбаьлла бодахь а, шен лаамна паргӀат хила беза. Цу тӀехь стагана ницкъ бар адамо шел гӀийланиг акхаллица ирча хьашар ду», – бохуш, айделла дог ца соцура. Амма цхьа дисинчу дагна дан орца дацара.

Вуно жима йолуш нана а кхелхина йисина Зезаг дукхайезаш кхиийна денанас.

– Маржа-йаӀ, кестта веана цхьана оьздачу беречо Йадийна дӀайуьгур йу-кх xlapa нанин хаза йоӀ. ТӀаккха нанас хӀун дийр ду техьа? – олура цо, шен цхьаъ бен йоцу кӀентан йоӀ хьостуш.

– Ва нани, цу беречунна муха хуур ду со кхузахь йуйла? Цо стенга йуьгур йу со? – хеттарш дора хӀетахь денанас дуьйцучух ца кхеташ Зезага.

– Карор йу, сан хазаниг, карор йу, стенга йига йеза а цунна шена дика хуур ду, – олура денанас.

Зезагна-м хӀинца чӀогӀа лиънера, ша дӀайига веана и хаза, оьзда бере шен хьоме Солтамурд хуьлийла. Солтамурдаца арайаьллачохь ша йуьтийла. ХӀан-хӀа, иза а хӀинца кхуьнга ца хоьттура, иза къацахетарийн карахь дара…

ДагадогIу цунна, Солтамурде йистхила луъушехь, цӀеххьана и гича, йоьхна, йист а ца хилалуш ша лаьттина. ХIетахь дуьйна а йара Зезаг, цо цхьа дош аьлча, цуьнца йаьлла дуьненан йисте йаха а кийча. «Маржа йаӀ, хӀеттахьехь, генна дӀа хӀунда ца дахара техьа тхойшиъ, – бохуш, ойланаш йора тахана, шена везачу Солтамурдера схьа а йаьккхина, нуьцкъала йаьхьана ша Харачойн йуьртада волчу чукхоьссича, Зезага. – Схьахетарехь, и бала, ша тӀебогӀуш, цхьа хӀуттий ца богӀу, цуьнца цхьаьна цуьнан ворхӀ йиша хуьлу бохург наха нийса олуш хилла-кх». Цу балийн ворхӀе а йиша Зезагах хьаьрчинера тахана: шиъ, xlapa бахьана долуш, даьккхинчу девнехь вийнера, виъ стаг, хенаш а тоьхна, каторге хьажийнера, цхьаъ — кхуьнан хьоме Солтамурд вен а ца вийнера, каторге а ца хьажийнера. Иза, хӀуьттаренна санна, цунах нах кхардийта, арахь витинера. Нах кхардийта!.. Дуй техьа цул доккха таӀзар?..